مکتب جماعت گرایی

0
18
حالت شب

حجت قلندری

مکتب جماعت‌گرایی[۱] در واکنش به فردگرایی افسارگسیختۀ نظریه‌های لیبرالی که ریشه در انسان‌شناسی فلسفی عصر روشنگری داشت، شکل گرفت. نقطه تمرکز انتقادات جماعت‌گرایان این ایدۀ محوری است که در نتیجه ترویج آموزۀ فردگرایی، بنیان‌های اخلاق و به تبع آن پیوندهای اجتماعی سست شده و تمامِ خویشتن انسانی با گسست از تاریخ و سنت اجتماعی، به هویتی انتزاعی به نام «فرد» فروکاهیده است.

السدیرمک‌اینتایر، یکی از چهره‌های شاخص مکتب جماعت‌گرایی، با نقد مدرنیته غربی بر این باور است که از دوران روشنگری به این‌سو باورهای اخلاقی ماقبل مدرنیته به دلیل پیوند با کیهان‌شناسی غایت‌گرایانۀ ارسطویی واجد ویژگی‌هایی هم‌چون عینیت[۲]، غیرشخصی‌گرایی[۳] و جهان‌شمولیت[۴] بودند که در پیِ غلبۀ نگرش مکانیکی به طبیعت و خودبنیاد پنداشته شدن عقل انسانی از چنین پشتوانه و ویژگی‌هایی محروم شدند. در حقیقت مدرنیته در جامعه غربی در رابطه با اخلاق، یک تناقض ژرف پدید اورد که متعاقب آن، از یک‌سو باورهای اخلاقی به‌شدت شخصی‌شده بودند و دیگر عینیت و شمولیت نداشتند و از سوی دیگر، جهان‌بینی‌های جدیدی به‌وجود آمده بود که از هرگونه جهت‌گیری غایتمندانه تهی بودند. در پاسخ به این تناقض، مک‌اینتایر احیاء و بازسازی جامعۀ اخلاقی را مبتنی بر «گزینش بهترین معیارها» و «فن اخلاقی زیستن» پیشنهاد می‌کند. بر اساس این ایده‌ها، و با توجه به غنایِ فرهنگی سنت‌ها می‌بایست به گفتگو و تضارب آراء میان سنت‌ها گوش فراداد تا بتوان به سنتی که پشتوانۀ قابل قبولی برای جامعه اخلاق‌مدار ارائه می‌دهد، اتکا نمود. همچنین با اتکاء بر اندیشه ارسطوییِ آموختن فنون اخلاق، او یادگیری و تکرار امور پسندیدۀ اخلاقی در سنت‌ها مختلف را برای ساخت یک جامعه اخلاقی پیشنهاد می‌کند. اگرچه پیرامون اندیشه‌های مک‌اینتایر به عنوان چهرۀ شاخص جماعت‌گرایان نوشته‌ها بسیار است[۵]، که اغلب از نقطه‌نظر مقایسه‌ای به منظومۀ فکری مک‌اینتایر توجه کرده‌اند،  اما از دیدگاه هنجاری و تجویزی، اندیشه‌های او مورد توجه قرار نگرفته است. برهمین اساس در این پژوهش، با توجه به جایگاه ویژه مک‌اینتایر در میان جماعت‌گرایان به نقد او از عقل‌گرایی روشنگری و پیشنهادهای ویژه او برای ساختن جامعۀ اخلاقی اشاره می‌شود.


[۱]  Communitarianism

[۲] Objectivity

[۳] Impersonality

[۴] Universality

[۵] در این باره می توان به موارد زیر اشاره کرد: «رابطه عقلانیت و سیاست در سنت اخلاقی ارسطو از دیدگاه مک اینتایر»، «مقایسه تلقی ارسطو و مک اینتایر از فضیلت»، «رهیافت اخلاق و سیاست در فلسفه سیاسی معاصر»، «تبارشناسی اخلاق نیچه و بررسی آن از دیدگاه مک اینتایر»، «نظرگاه مک اینتایر درباره فرهنگ و تفکر غرب»، «مواجهه جماعت‌گرایانه السدیر مک اینتایر با دولت لیبرالی عصر مدرن»، «رهیافت اخلاق و سیاست در فلسفه سیاسی معاصر با آرای مک اینتایر»، «مک‌ اینتایر در مقابل عقل‌گرایی و نسبی‌گرایی»، «بازخوانی و نقد اندیشه اخلاقی کانت از منظر السدیر مک اینتایر».

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید